Wat erachter zit
Twee dingen die bij elkaar horen. Boslogistiek betekent de hele keten van de staande boom tot de bouwplaats: oogst, transport naar de zagerij, inzagen, drogen, tussenopslag en aflevering. Elke stap heeft eigen termijnen, en schuift er één op, dan staat aan het eind de timmerman stil.
Prefabricage is het machinaal op maat maken van het hout volgens de werktekening — tegenwoordig overwegend op CNC-installaties. De machine kort af, maakt pennen, keepen, zwaluwstaarten en lipverbindingen, zet boringen en labelt elk onderdeel. Wat het bedrijf verlaat is een genummerde bouwset.
Bewerkt wordt alles wat de draagconstructie uitmaakt: constructiehout voor sporen en stijlen, gelamineerd hout voor wijd overspannen liggers, kruislaaghout als vlak element. Ook plaatmateriaal voor beplating en stabilisering loopt via dezelfde keten.
Vroeger werd de kap op de werkvloer met de hand afgeschreven en bewerkt. De machine heeft daar een gegevensbestand van gemaakt: wat in de werktekening staat wordt gezaagd — niet meer en niet minder.
Voordelen
- Korte montagetijd. Een voorbereide kap staat in uren in plaats van dagen.
- Maatnauwkeurigheid uit de machine. Verbindingen passen omdat ze uit hetzelfde gegevensbestand komen als het ontwerp.
- Minder zaagverlies. De optimalisatie rekent de zaagsnedes over de hele opdracht — met de hand niet te bereiken.
- Minder afvoer op de bouwplaats, omdat resthout daar niet eens komt.
- Nauwelijks opslagruimte nodig. Aanlevering in montagevolgorde in plaats van stapels op het terrein.
- Planbare termijnen. Ligt de keten tot aan de bouwplaats in één hand, dan zijn er minder raakvlakken waar iets verloren gaat.
- Minder lawaai en stof ter plaatse, wat bij renovatie in bewoonde panden een reëel argument is.
- Navolgbare documentatie van herkomst en levering.
Grenzen en nadelen
- Het ontwerp moet af zijn. Prefabricage begint pas als werktekening en constructieberekening zijn vrijgegeven. Zonder dat gebeurt er niets.
- Wijzigingen na het zagen zijn duur. Een verkeerde maat in de tekening wordt twintig keer in hout gezaagd.
- Voorbereidingstijd. Tussen vrijgave en aflevering liggen afhankelijk van de bezetting weken.
- Aanvoer en kraan moeten bij de leverdatum passen — krappe binnenstedelijke bouwplaatsen vragen een eigen planning.
- Weerbescherming op de bouwplaats. Een gerede bouwset die een week in de regen ligt, was de nauwkeurigheid niet waard.
- Vaste volgorde. Wie bij het oprichten van de planning afwijkt, verliest het voordeel meteen.
- Inmeetfouten in bestaande bouw werken volledig door. De machine controleert niet of de oude muur werkelijk te lood staat.
Toepassingen
- Kapconstructies van zadeldak tot complexe kilconstructie
- Houtskeletbouw en elementenfabricage
- Hallendraagconstructies en skeletbouw
- Optoppen en aanbouwen
- Serie- en typebouw met terugkerende details
- Carports, dakkapellen en luifels als voorbereide bouwsets
- Zichtbare draagconstructies waarbij schone verbindingen tellen
Wanneer prefabricage niet loont
- Kleine reparaties en vervangingen. Eén enkele spoor is ter plaatse sneller gemaakt dan gepland en geleverd.
- Bestaande bouw zonder nauwkeurig inmeten. Waar de werkelijke maten pas bij het openleggen zichtbaar worden, is zagen ter plaatse eerlijker.
- Zeer kortlopende behoefte. Tegen de voorbereidingstijd is geen optimalisatie opgewassen.
- Zeer kleine hoeveelheden. Insteltijd en programmering staan in geen verhouding tot een handvol elementen.
- Constructies die toch aangepast moeten worden, bijvoorbeeld bij het inbinden in gegroeide geometrie van oudbouw.
- Bouwplaatsen zonder aanvoer voor vrachtwagen en kraan.